فیوچرز (Futures) چیست؟ راهنمای جامع معاملات آتی در فارکس و کریپتو

قرارداد فیوچرز یک ابزار برای ترید و نوسان‌گیری یا پوشش ریسک است؛ قرارداد آتی با تثبیت قیمت در آینده این امکان را برای معامله‌گران خرد و شرکت‌های بزرگ فراهم می‌کند تا ریسک افزایش یا کاهش قیمت محصولات را مدیریت کنند. همچنین، از داده‌های قراردادهای فیوچرز برای پیش‌بینی روندیا سنتیمنت بازارهای مالی استفاده می‌شود.

در عمل، فیوچرز علاوه‌بر پوشش ریسک، بستری برای سفته‌بازی حرفه‌ای نیز فراهم می‌کند و حجم بالای معاملات آن اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار بازیگران بزرگ بازار ارائه می‌دهد. بررسی متغیرهایی مانند Open Interest، حجم معاملات و تغییرات پوزیشن‌ها در بازار فیوچرز می‌تواند منجر به درک بهتر جریان پول و جهت احتمالی حرکت قیمت شود.

آشنایی با قرارداد آتی و بازار فیوچرز

بازار فیوچرز (Futures market) بازاری است که در آن معاملات قراردادهای آتی (قراردادهای فیوچرز برای خرید و فروش دارایی‌هایی مثل کالاها، جفت ارزها، سهام یا شاخص‌ها) انجام می‌شود.

ساختار بازار فیوچرز امکان استفاده از اهرم، انجام معاملات دوطرفه و انتقال ریسک را فراهم می‌کند و به همین دلیل نقش مهمی در کشف قیمت و افزایش نقدشوندگی بازارهای مالی دارد.

قرارداد فیوچرز چیست؟

قرارداد آتی یا فیوچرز یک تعهد بین خریدار و فروشنده است تا یک دارایی خاص را در تاریخ سررسید و با قیمت تعیین شده معامله کنند؛ عقد این قرارداد شامل هزینه‌های مارجین اولیه، کارمزد معامله و مارجین نگهداری است:

• مارجین اولیه: مقدار پولی است که به عنوان وثیقه برای عقد قرارداد پرداخت می‌شود؛ میزان مارجین اولیه معمولا کمتر از ارزش واقعی قرارداد است (معمولا بین 2 تا 10 درصد ارزش قرارداد) و پس از فروش یا سررسید قرارداد بازمی‌گردد؛
• کمیسیون معامله: هزینه کارمزد کارگزار برای اجرای قرارداد که ممکن است ثابت یا براساس حجم معامله، متفاوت باشد؛
• مارجین نگهداری: نیاز است که این مبلغ برای حفظ قرارداد در حساب موجود باشد و معمولا از مارجین اولیه کمتر است؛ مارجین نگهداری با حرکت بازار تغییر می‌کند و اگر موجودی حساب کمتر از مقدار موردنیاز باشد، معامله‌گر به شارژ حساب نیاز خواهد داشت.

قراردادهای فیوچرز با هدف کنترل ریسک، هج معاملات و سفته بازی (ترید) انجام می‌شوند.

بازار معاملات فیوچرز چیست؟

در بازار معاملات فیوچرز، قراردادهای آتی معامله می‌شوند؛ باتوجه به اینکه الزامی بابت نگهداری قرارداد تا تاریخ سررسید وجود ندارد، معامله‌گر می‌تواند پیش از تاریخ سررسید، قرارداد را در بازار فیوچرز به فروش برساند؛ در این صورت، میزان سود یا ضرر تریدر به اندازه تغییرات قیمت ارزش قرارداد خواهد بود.

این ساختار انعطاف‌پذیر باعث شده بازار فیوچرز به یکی از اصلی‌ترین بسترهای نوسان‌گیری و مدیریت ریسک در بازارهای مالی تبدیل شود. امکان انجام معاملات دوطرفه، استفاده از اهرم و نقدشوندگی بالا، به معامله‌گران اجازه می‌دهد حتی از حرکات کوتاه‌مدت قیمت نیز فرصت‌های معاملاتی متعددی استخراج کنند.

مثالی از معاملات فیوچرز

یک قرارداد فیوچرز برای معامله 100 بشکه نفت با قیمت 50 دلار تنظیم شده، 5000 هزار دلار ارزش دارد؛ اگر قیمت نفت به 60 دلار صعود کند، ارزش قرارداد به 6000 دلار افزایش می‌یابد؛ در این موقعیت، اگر معامله‌گر قرارداد را بفروشد، 1000 دلار (اختلاف ارزش قرارداد) سود کسب می‌کند.

این مثال نشان می‌دهد که سود و زیان در بازار فیوچرز بر اساس اختلاف قیمت ورود و خروج محاسبه می‌شود، نه مالکیت واقعی دارایی و در صورت حرکت قیمت برخلاف پیش‌بینی نیز زیان به همین نسبت افزایش می‌یابد. به همین دلیل استفاده از حد ضرر، مدیریت ریسک و انتخاب حجم مناسب معامله در قراردادهای آتی اهمیت بسیار بالایی دارد.

تفاوت قرارداد فیوچرز با معاملات فیوچرز

قرارداد فیوچرز یک توافق بین خریدار و فروشنده است که یک دارایی را در تاریخ مشخصی از آینده و با قیمت تعیین شده معامله کنند. اما در "معاملات فیوچرز"، قراردادهای فیوچرز معامله می‌شوند.

به‌بیان ساده‌تر، قرارداد فیوچرز خودِ ابزار مالی است، در حالی‌که معاملات فیوچرز به فرآیند خریدوفروش این ابزار در بازار اشاره دارد. معامله‌گران می‌توانند بدون نگه‌داشتن قرارداد تا سررسید، با نوسان‌گیری روی تغییرات قیمت قراردادها سود یا زیان کسب کنند، موضوعی که فیوچرز را به بازاری پویا و مناسب برای تریدرهای فعال تبدیل می‌کند.

برای درک دقیق‌تر سازوکار بازار فیوچرز می‌توان از ویدئوی اموزشی کانال Harvest Public Media درYouTube استفاده کرد.

ویژگی‌ها و مزایای بازار فیوچرز

هجینگ (مدیریت ریسک)، استفاده از اهرم، معاملات دو طرفه و تنوع گسترده بازارها از ویژگی‌های جذاب بازار فیوچرز هستند. ویژگی‌های بازار فیوچرز:

• کاربرد در هج معاملات و کنترل ریسک: کنترل ریسک یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار فیوچرز است. تولیدکنندگان می‌توانند محصولات خود را در تاریخی مشخص و با قیمتی از پیش تعیین‌شده بفروشند یا مواد اولیه را با قیمت ثابت خریداری کنند تا از ریسک افزایش قیمت در امان بمانند؛
• اهرم بالا: در معاملات فیوچرز، امکان استفاده از اهرم وجود دارد؛ برای مثال معامله‌گر فقط ده درصد ارزش قرارداد را به عنوان وثیقه پرداخت می‌کند؛
• معاملات دو طرفه: امکان معامله فروش نیز در معاملات فیوچرز وجود دارد؛ برای مثال، یک شرکت فروشنده نفت، می‌تواند محصول را در تاریخ مشخص و با قیمت تعیین شده بفروشد.

معاملات فیوچرز در چه بازارهایی انجام می‌شوند؟

معاملات فیوچرز در بورس‌های رگولاتوری شده و به‌صورت متمرکز انجام می‌شوند؛ بازارهای بورس تایید شده وظیفه قانون‌گذاری و نظارت بر معاملات را بر عهده دارند. معروف‌ترین بازارهای بورس معاملات فیوچرز:

• بورس کالای شیکاگو (CME): این بورس در ایالات متحده قرار داشته و حجم معاملات و نقدینگی زیادی در آن وجود دارد؛ در CME، معاملات آتی کامودیتی‌ها، بازار فارکس، سهام، نرخ بهره و محصولات انرژی معامله می‌شوند؛
• بورس ICE: یک بازار بین المللی که بیشتر به معاملات فیوچرزمحصولات کشاورزی شهرت دارد؛
• بورس Eurex: بازار فیوچرزشاخص‌های سهام اروپایی و نرخ‌های بهره؛
• بورس کالای LME: بازار جهانی معاملات فیوچرز فلزات؛
• بورس SGX: بورس معاملات فیوچرز شاخص‌های آسیایی واقع در سنگاپور؛ همچنین، قراردادهای نرخ بهره، کالاها و فلزات نیز در بورس بین المللی سنگاپور انجام می‌شوند.

کاربرد قراردادهای فیوچرز در هجینگ و کنترل ریسک

قرارداد فیوچرز به دلیل ویژگی تثبیت قیمت در تاریخ مشخصی از آینده، کاربرد گسترده‌ای در هجینگ و کنترل ریسک دارد.

به عنوان مثال، یک تولیدکننده پیش‌بینی خاصی نسبت به افزایش قیمت نفت در سه ماه آینده دارد؛ در چنین شرایطی این تولیدکننده می‌تواند برای پوشش ریسک (ریسک افزایش قیمت) خود یک قرارداد آتی برای خرید نفت با قیمت فعلی و سررسید سه ماه بعد ببندد.

در تاریخ سررسید، اگر قیمت نفت افزایش یافته باشد، سود کرده و اگر کاهش یابد، ضرر می‌کند؛ چرا که اجرای قرارداد در تاریخ سررسید اجباری است. در این استراتژی، معامله‌گر فقط ریسک را کنترل می‌کند اما از فرصت سود بیشتر نمی‌تواند بهره‌مند شود؛ زیرا اجرای معامله در قرارداد فیوچرز اجباری است.

تفاوت در قرارداد فیوچرز و آپشن

مهم‌ترین تفاوت میان قراردادهای آتی و آپشن، اجباری یا اختیاری بودن معامله در تاریخ سررسید است. تفاوت‌های کلیدی قراردادهای آتی با آپشن:

مقاله آموزش تفاوت قرارداد فیوچرز و قرارداد آپشن در سایت investopedia.com توضیحات تکمیلی درباره تفاوت‌های ریسک، تعهدات قراردادی و کاربرد هر ابزار در بازارهای مالی ارائه کرده است.

کاربرد قراردادهای فیوچرز در تحلیل بازار

رصد داده‌های معاملات فیوچرز در تحلیل فاندامنتال [پیش‌بینی انتظارات بازار از نرخ بهره و قیمت کامودیتی‌ها و..] کاربرد گسترده‌ای دارد.

پیش‌بینی نرخ بهره باتوجه به قراردادهای آتی

به عنوان مثال، انتظارات از تغییرات نرخ بهره آمریکا در سایت CME منتشر شده و برگرفته از داده‌های معاملات قراردادهای آتی نرخ بهره فدرال رزرو است. نرخ بهره مورد انتظار بازار، طبق فرمول زیر محاسبه می‌شود:

یافتن سطوح عرضه و تقاضا بااستفاده از داده‌های فیوچرز

از داده‌های بازار فیوچرز می‌توان برای پیش‌بینی سطوح عرضه و تقاضا استفاده کرد، زیرا در تاریخ سررسید، محصول یا دارایی مدنظر با قیمت تعیین شده معامله می‌شوند، حال اگر قیمت سررسید حجم زیادی قرارداد در سطح خاصی باشد، می‌توان نتیجه گرفت که در این سطح خاص، مقدار زیادی عرضه یا تقاضا وجود دارد.

به همین دلیل، تحلیل توزیع حجم قراردادها در سررسیدهای مختلف می‌تواند نقاطی را مشخص کند که بازیگران بزرگ بازار بیشترین تعهد قیمتی را دارند. این سطوح معمولا به‌عنوان نواحی واکنشی بازار عمل می‌کنند و ترکیب آن‌ها با تحلیل تکنیکال یا پرایس‌اکشن، دقت شناسایی حمایت‌ها، مقاومت‌ها و اهداف قیمتی را افزایش می‌دهد.

اندیکاتور مناطق عرضه و تقاضا (Supply and Demand Zones) متاتریدر

اندیکاتور Supply and Demand Zone یکی از ابزارهای تحلیلی پیشرفته در پلتفرم MetaTrader محسوب می‌شود که با تمرکز بر رفتار قیمت، نواحی مهم عرضه و تقاضا را به‌صورت خودکار روی نمودار شناسایی می‌کند.

این اندیکاتور با تحلیل داده‌های گذشته بازار، محدوده‌هایی را مشخص می‌کند که در آن‌ها تجمع نقدینگی رخ داده و احتمال واکنش قیمت به‌طور معنادار افزایش می‌یابد.

• اندیکاتور مناطق عرضه و تقاضا متاتریدر 5 (Supply and Demand Zones)
• اندیکاتور مناطق عرضه و تقاضا متاتریدر 4 (Supply and Demand Zones)

در ساختار این اندیکاتور متاتریدر، نواحی حمایت (Demand) و مقاومت (Supply) به شکل نوارهای رنگی نمایش داده می‌شوند. این سطوح تا زمانی که قیمت به آن‌ها واکنش نشان ندهد یا نقدینگی آن‌ها مصرف نشود، روی نمودار باقی می‌مانند.

یکی از مزیت‌های کلیدی Supply and Demand Zones، تفکیک نواحی لمس‌شده (Touched) و دست‌نخورده (Untouched) است؛ زیرا نواحی‌ای که هنوز تست نشده‌اند، معمولا از اعتبار بالاتری برای تصمیم‌گیری معاملاتی برخوردارند.

این اندیکاتور در دسته اندیکاتورهای حمایت و مقاومت متاتریدر و همچنین اندیکاتورهای بازگشتی قرار می‌گیرد و برای معامله‌گرانی با سطح مهارت متوسط طراحی شده است.

قابلیت تحلیل چند تایم‌فریمی باعث می‌شود معامله‌گران بتوانند ساختار بازار را در بازه‌های زمانی مختلف بررسی کرده و دید عمیق‌تری نسبت به روند کلی قیمت داشته باشند. از نظر بازار هدف نیز، این ابزار در فارکس، کریپتوکارنسی، سهام و بازار فوروارد عملکرد مناسبی دارد.

در شرایط روند صعودی، زمانی که قیمت به ناحیه تقاضا نزدیک می‌شود، شکل‌گیری الگوهای کندلی بازگشتی مانند Bullish Engulfing یا Doji صعودی می‌تواند نشانه‌ای از ادامه حرکت رو به بالا و فرصت مناسب برای معاملات Buy باشد.

در مقابل، در روند نزولی، واکنش قیمت به ناحیه عرضه همراه با کندل‌هایی مانند Doji نزولی، احتمال برگشت قیمت و موقعیت‌های Sell را تقویت می‌کند.

پنل تنظیمات اندیکاتور Supply and Demand Zones امکان شخصی‌سازی کامل نمایش نواحی حمایت و مقاومت، مدیریت هم‌پوشانی سطوح، تفکیک چرخه‌های بازار و تغییر رنگ نواحی لمس‌شده یا دست‌نخورده را فراهم می‌سازد. این انعطاف‌پذیری، اندیکاتور را به ابزاری قدرتمند برای تعیین دقیق نقاط Entry و Exit تبدیل می‌کند.

در مجموع، اندیکاتور مناطق عرضه و تقاضا در متاتریدر یک راهکار تحلیلی مؤثر برای شناسایی ساختار بازار، تشخیص نواحی بازگشتی و بهینه‌سازی تصمیمات معاملاتی در سبک‌های Day Trading و تحلیل تکنیکال حرفه‌ای به شمار می‌رود.

فیوچرز در بازار ارز دیجیتال

در بازار ارز دیجیتال، قراردادهای فیوچرز این امکان را فراهم می‌کند تا معامله‌گر بدون مالکیت واقعی دارایی، روی افزایش یا کاهش قیمت رمزارزهایی مانند بیت کوین و اتریوم موقعیت معاملاتی ایجاد کند.

برخلاف فیوچرز سنتی که تاریخ سررسید مشخص دارد، بسیاری از قراردادهای فیوچرز کریپتویی به‌صورت فیوچرز دائمی (Perpetual Futures) ارائه می‌شوند و محدودیت زمانی برای انقضا ندارند. این نوع قراردادها از مکانیزم نرخ تامین مالی (Funding Rate) استفاده می‌کنند تا قیمت معاملات را در نزدیکی بازار نقدی حفظ کنند.

نرخ تامین مالی (Funding Rate) در فیوچرز کرپتو چیست و چرا اهمیت دارد؟

فاندینگ ریت یا نرخ تامین مالی، مکانیزمی است که در قراردادهای فیوچرز دائمی (Perpetual Futures) استفاده می‌شود تا قیمت قرارداد به قیمت بازار نقدی نزدیک بماند. در این سیستم، معامله‌گران لانگ و شورت در بازه‌های زمانی مشخص (معمولا هر ۸ ساعت) مبلغی را به یکدیگر پرداخت می‌کنند.

اگر Funding Rate مثبت باشد، معامله‌گران لانگ به شورت‌ها پرداخت می‌کنند و اگر منفی باشد، برعکس Funding Rate می‌تواند نشانه‌ای از احساسات بازار باشد. نرخ‌های بسیار مثبت معمولا نشان‌دهنده اشباع خرید و خوش‌بینی بیش‌ازحد بازار است، در حالی که نرخ‌های منفی می‌توانند نشانه فشار فروش یا ترس باشند.

بر همین اساس، فیوچرز کریپتو برای معاملات کوتاه‌مدت و استراتژی‌های نوسان‌گیری کاربرد بیشتری دارد و کارکرد ان بیشتر از پوشش ریسک فیزیکی دارایی، بر معاملات فعال متمرکز می‌شود.

البته Funding Rate باید در کنار سایر شاخص‌ها مانند Open Interest، Volume و ساختار بازار بررسی شود و به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری نیست.

تفاوت فیوچرز و اسپات (Spot)

در بازار اسپات (نقدی)، معامله‌گر دارایی را به‌صورت واقعی خریداری یا فروخته و مالک آن می‌شود. سود یا زیان تنها از تغییر قیمت دارایی به‌دست می‌آید و امکان استفاده از اهرم وجود ندارد یا بسیار محدود است.

در مقابل، معاملات فیوچرز مبتنی بر قرارداد هستند و مالکیت واقعی دارایی منتقل نمی‌شود. معامله‌گر می‌تواند هم از افزایش قیمت (لانگ) و هم از کاهش قیمت (شورت) سود بگیرد و از اهرم برای افزایش حجم معامله استفاده کند.

به همین دلیل، معاملات اسپات برای سرمایه‌گذاران بلندمدت و کم‌ریسک مناسب‌تر است، در حالی که فیوچرز بیشتر مورد استفاده معامله‌گران حرفه‌ای و کوتاه‌مدت قرار می‌گیرد. در جدول زیر به بررسی دقیق تفاوت معاملات فیوچرز و اسپات پرداخته شده است:

تفاوت فیوچرز و مارجین (Margin)

در مارجین تریدینگ معامله‌گر با وثیقه‌گذاری سرمایه خود، از صرافی وام می‌گیرد و روی دارایی واقعی (Spot) معامله می‌کند. سود و زیان مستقیما به موجودی دارایی مربوط است و مدیریت ریسک ساده‌تر بوده و لیکویید شدن معمولا با فاصله بیشتری از قیمت ورود رخ می‌دهد.

در فیوچرز تریدینگ معامله‌گر وارد قرارداد مشتقه می‌شود و مالک دارایی نیست. سود و زیان بر اساس اختلاف قیمت قرارداد محاسبه می‌شود. به دلیل استفاده از اهرم‌های بالا و مکانیزم مارک‌پرایس، نوسانات کوچک می‌توانند منجر به لیکویید شدن سریع شوند.

جدول مقایسه فیوچرز و مارجین:

اشتباهات رایج در معاملات فیوچرز

بسیاری از معامله‌گران تازه‌وارد در بازار معاملات آتی یا فیوچرز (Futures) به‌دلیل فقدان درک عمیق از ریسک و سازوکار این بازار با زیان‌های قابل‌توجه روبه‌رو می‌شوند. خطاهای پرتکرار در این فضا ساختار معاملاتی را به‌سرعت در معرض خطر قرار می‌دهد و سرمایه را با ریسک‌های غیرقابل‌کنترل مواجه می‌سازد. مهم‌ترین اشتباهات رایج به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند:

• استفاده از اهرم‌های بیش از حد و نامتناسب با اندازه سرمایه؛
• عدم تعیین حد ضرر یا استاپ لاس (Stop Loss) برای موقعیت‌های معاملاتی؛
• ورود به معامله با کل سرمایه و نادیده‌گرفتن اصول مدیریت ریسک؛
• بی‌توجهی به نرخ تامین مالی یا فاندینگ ریت (Funding Rate) و اثر ان بر سود و زیان؛
• ورود احساسی به معاملات و تصمیم‌گیری‌های غیرمنطقی؛
• تلاش برای جبران سریع زیان‌ها و افزایش ناگهانی ریسک.

تسلط بر مدیریت سرمایه و شناخت دقیق ساختار و مکانیزم معاملات فیوچرز، زیربنای فعالیت پایدار در این بازار را شکل می‌دهد و مسیر حضور حرفه‌ای را هموار می‌سازد.

جمع‌بندی

بازار فیوچرز با ویژگی‌هایی مانند تثبیت قیمت در آینده و امکان فروش پیش از سررسید، بستر جذابی برای ترید یا هجینگ فراهم می‌کند. همچنین، تحلیل‌گران از طریق ردیابی سررسید قراردادهای آپشن و فیوچرز، سطوح کلیدی عرضه و تقاضا را پیدا می‌کنند.

این داده‌ها نشان می‌دهند سرمایه‌های بزرگ در چه قیمت‌هایی بیشترین حساسیت را دارند و انتظار واکنش بازار در آن سطوح وجود دارد. به همین دلیل، ترکیب تحلیل بازار فیوچرز با پرایس‌اکشن یا اسمارت مانی می‌تواند دید دقیق‌تری از رفتار قیمت و نواحی تصمیم‌گیری بازار در اختیار معامله‌گر قرار دهد.