رابطه قیمتی نفت و دلار چگونه است؟ بررسی همبستگی ارزش نفت و شاخص دلار (DXY)

دلار و نفت در طول تاریخ به دلیل وابستگی اقتصاد آمریکا به واردات نفت و قیمت‌گذاری طلای سیاه به دلار، واگرایی داشتند. در سال‌های اخیر (از 2020 به بعد) شاهد افزایش همبستگی میان دلار و قیمت نفت بوده‌ایم؛ که به دلیل کاهش وابستگی آمریکا به واردات و افزایش صادرات نفت این کشور بوده است.

این تغییر به لطف انقلاب شیل (Shale Revolution) صورت گرفت و تاثیر مثبتی بر تراز تجاری و رشد اقتصاد آمریکا داشت.

شاخص دلار [DXY] چیست؟

شاخص دلار ارزش این ارز را در برابر سایر ارزهای تاثیرگذار در تجارت جهانی، شامل یورو، پوند، ین، دلار کانادا، فرانک سوئیس و کرون سوئد، نشان می‌دهد. به‌گونه‌ای که رشد DXY به معنای ارزشمندتر شدن دلار و ریزش آن به معنای کاهش ارزش دلار است.

این شاخص به‌صورت میانگین وزنی محاسبه می‌شود و بنابراین تغییرات هر ارز بر اساس وزن آن در سبد اثر می‌گذارد؛ به‌همین دلیل نوسانات ارزهای اصلی می‌تواند حتی بدون تغییر جدی در متغیرهای داخلی آمریکا، مسیر DXY را جابه‌جا کند.

در عمل، معامله‌گران از این شاخص برای سنجش قدرت نسبی دلار، تحلیل جریان سرمایه بین‌المللی و ارزیابی تأثیر آن بر بازارهایی مانند کالاها و سهام استفاده می‌کنند.

رابطه نفت و دلار در تاریخ

در تاریخ، روند نفت و دلار اغلب واگرایی داشته و ضریب همبستگی آن‌ها منفی بوده است؛ به‌طوری که با افزایش ارزش دلار، شاهد کاهش قیمت نفت بودیم.

علاوه بر سیاست‌های پولی، ریسک‌های ژئوپولیتیکی و وضعیت رشد اقتصاد جهانی که در روند نفت تاثیرگذارند، این واگرایی تاریخی بین نفت و دلار، 2 دلیل اصلی داشته است:

• قیمت‌گذاری نفت به دلار: نفت در سراسر جهان به دلار قیمت‌گذاری می‌شود. با توجه به این موضوع در صورتی که دلار با ارزش‌تر شود، خریدار با مقدار دلار کمتری می‌تواند یک بشکه نفت تهیه کند و باالعکس؛
• وابستگی آمریکا به واردات نفت پیش از انقلاب شیل: پیش از انقلاب شیل، اقتصاد ایالات متحده وابستگی بالایی به واردات نفت داشت (تقاضای قوی آمریکا و افزایش قیمت نفت). این موضوع باعث عرضه بیشتر دلار در بازار جهانی و کاهش ارزش آن همزمان با گران شدن نفت می‌شود.

اما در سال‌های اخیر، واگرایی نفت و دلار کمرنگ‌تر شده است؛ و همانطور که در تصویر پایین مشخص است، روند این دو دارایی همبستگی داشته‌اند.

مکانیسم‌های اثرگذاری نفت بر دلار و دلار بر نفت

در تحلیل رابطه نفت و دلار، صرفا مشاهده همبستگی کافی نیست؛ بلکه باید مکانیسم علت آن مشخص شود. باید به نقش متغیرهای میانجی مانند سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی، ساختار بودجه کشورهای صادرکننده نفت و انتظارات تورمی در بازارهای جهانی نیز توجه کرد؛ زیرا این عوامل می‌توانند شدت و حتی جهت اثرگذاری نفت بر دلار را در دوره‌های مختلف تغییر دهند.

این روابط می‌توانند از سه مسیر شکل بگیرند:

• اثر دلار بر نفت
• اثر نفت بر دلار
• رشد اقتصاد جهانی

اثر دلار بر نفت

از آنجا که نفت به دلار قیمت‌گذاری می‌شود، تقویت دلار موجب افزایش قیمت نسبی نفت برای سایر کشورها شده و می‌تواند تقاضای جهانی را کاهش دهد؛ در نتیجه فشار نزولی بر قیمت نفت ایجاد می‌شود.

با این حال، شدت این اثر به کشش قیمتی تقاضای نفت و وضعیت چرخه‌های تجاری اقتصادهای بزرگ وابسته است؛ به‌گونه‌ای که در دوره‌های رونق جهانی، حتی با دلار قوی نیز ممکن است تقاضا پایدار بماند. همچنین واکنش تولیدکنندگان عمده از طریق مدیریت عرضه و تنظیم سهم بازار می‌تواند بخشی از فشار ناشی از تقویت دلار را خنثی کند.

بنابراین اثر دلار بر نفت صرفا یک رابطه حسابی مبتنی بر نرخ برابری نیست، بلکه در تعامل با انتظارات بازار، سیاست‌های عرضه و شرایط نقدینگی جهانی معنا پیدا می‌کند.

اثر نفت بر دلار

افزایش قیمت نفت با رشد درآمد صادرکنندگان، تغییر جریان‌های دلاری تجارت انرژی و بهبود احتمالی تراز تجاری آمریکا همراه است. این عوامل می‌توانند تقاضا برای دلار را تقویت کرده و به رشد آن منجر شوند.

با این حال، این اثر به ساختار مالی کشورهای صادرکننده و نحوه مدیریت درآمدهای نفتی نیز بستگی دارد؛ اگر مازاد ارزی به‌صورت متنوع‌سازی دارایی‌ها به ارزهای دیگر یا صندوق‌های ثروت ملی منتقل شود، بخشی از تقاضای بالقوه برای دلار تعدیل می‌شود.

از سوی دیگر، اگر افزایش قیمت نفت به تشدید تورم جهانی و تغییر جهت سیاست‌های پولی در آمریکا بینجامد، واکنش نرخ بهره می‌تواند کانال مستقلی برای تقویت یا تضعیف دلار ایجاد کند. بنابراین اثر نفت بر دلار تابعی از جریان سرمایه، سیاست‌گذاری کلان و رفتار ذخایر ارزی است.

رشد اقتصاد جهانی

در دوره‌های رونق، هم تقاضای نفت افزایش می‌یابد و هم جریان سرمایه به سمت آمریکا تقویت می‌شود. در این حالت رشد همزمان نفت و دلار لزوما به معنای رابطه علّی مستقیم میان آن‌ها نیست

در چنین شرایطی، رشد اقتصاد جهانی به‌عنوان یک عامل مشترک، هم از کانال افزایش مصرف انرژی قیمت نفت را بالا می‌برد و هم از طریق بهبود سودآوری شرکت‌ها و جذابیت دارایی‌های مالی آمریکا، تقاضا برای دلار را تقویت می‌کند.

بنابراین هم‌حرکتی این دو متغیر می‌تواند بازتاب یک شوک تقاضای کل جهانی باشد، نه اثرگذاری مستقیم یکی بر دیگری؛ تفکیک این اثر مشترک از روابط علّی واقعی، مستلزم استفاده از مدل‌های ساختاری و شناسایی شوک‌های برون‌زا در تحلیل اقتصاد کلان است.

مثال تاثیر رشد اقتصاد جهانی بر نفت و دلار

در فاصله سال‌های 2003 تا 2007، اقتصاد جهانی وارد دوره‌ای از رشد بالا شد؛ طبق گزارش‌های International Monetary Fund رشد تولید جهانی در این سال‌ها عمدتا بالای 4 درصد بود. این رونق، به‌ویژه با رشد سریع اقتصاد China، تقاضای انرژی را افزایش داد و قیمت نفت برنت از حدود 30 دلار در 2003 به بیش از 90 دلار در 2007 رسید.

همزمان، بهبود سودآوری شرکت‌های آمریکایی و جذابیت بازارهای مالی ایالات متحده باعث تقویت جریان سرمایه و افزایش تقاضا برای دلار شد.

ضریب همبستگی چرخشی (Rolling Correlation)

همبستگی بین نفت و DXY یک عدد ثابت نیست و در بازه‌های زمانی مختلف تغییر می‌کند. برای بررسی دقیق‌تر این رابطه، تحلیلگران از ضریب همبستگی چرخشی (Rolling Correlation) استفاده می‌کنند.

در دهه‌های گذشته، ضریب همبستگی 6 ماهه یا 12 ماهه بین نفت و دلار اغلب منفی بوده است؛ اما از حوالی 2020 این ضریب در برخی مقاطع وارد محدوده مثبت شده است. نکته مهم برای معامله‌گران:

• همبستگی منفی شدید = احتمال حرکت خلاف جهت
• همبستگی ضعیف یا صفر = عدم قابلیت اتکا به رابطه
• همبستگی مثبت = تغییر روند بازار

بنابراین، استفاده از داده‌های آماری به‌مراتب دقیق‌تر از اتکا به یک فرض تاریخی ثابت است.

متغیرهای کلان اثرگذار بر رابطه نفت و دلار

علاوه بر ساختار تجاری آمریکا، چند متغیر کلان می‌توانند رابطه نفت و دلار را تغییر دهند:

• سیاست پولی فدرال رزرو: افزایش نرخ بهره باعث تقویت دلار می‌شود. اگر این افزایش همزمان با رکود جهانی باشد، ممکن است نفت تحت فشار قرار گیرد و همبستگی منفی تقویت شود؛
• تصمیمات اوپک و اوپک پلاس: کاهش عرضه توسط اوپک می‌تواند قیمت نفت را بالا ببرد؛ حتی اگر دلار قوی باشد. در این شرایط ممکن است رابطه سنتی تضعیف شود؛
• رشد اقتصادی چین: چین یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت جهان است. هرگونه تغییر در رشد اقتصادی چین می‌تواند مستقیما بر قیمت نفت اثر بگذارد، مستقل از وضعیت دلار.

کاربرد رابطه نفت و دلار در معاملات فارکس و کامودیتی

درک رابطه نفت و دلار می‌تواند در چند حوزه معاملاتی کاربرد داشته باشد:

• معامله جفت‌ارزهای کالامحور: ارزهایی مانند کرون نروژ (NOK)، دلار کانادا (CAD) و روبل روسیه (RUB) که اغلب با نفت همبستگی مثبت دارند؛
• تحلیل همزمان DXY و WTI : اگر DXY در حال شکست مقاومت باشد و نفت در ناحیه عرضه قرار داشته باشد، احتمال تقویت سناریوی واگرایی وجود دارد.
• تشخیص تغییر روند بازار: اگر نفت و دلار همزمان در حال رشد باشند، ممکن است بازار در فاز «صادرکننده‌محور آمریکا» قرار گرفته باشد.

استفاده از این روابط به‌صورت مستقل توصیه نمی‌شوند؛ بلکه باید در کنار تحلیل تکنیکال و فاندامنتال استفاده شوند.

تفاوت نفت WTI و برنت در تحلیل رابطه با دلار

در تحلیل رابطه نفت و دلار باید مشخص کنیم منظور از نفت کدام شاخص است:

• نفت WTI: نفت مرجع آمریکا است و بیشتر با شرایط داخلی اقتصاد آمریکا همبستگی دارد؛
• نفت برنت (Brent): معیار قیمت‌گذاری جهانی نفت است و حساسیت بیشتری به ریسک‌های ژئوپولیتیکی و تصمیمات اوپک دارد.

در بسیاری از تحلیل‌ها، همبستگی DXY با WTI بیشتر از برنت است؛ زیرا هر دو مستقیما به اقتصاد آمریکا مرتبط‌اند. بنابراین هنگام بررسی نمودار، نوع نفت مورد استفاده اهمیت دارد. جدول مقایسه نفت WTI و Brent:

چرا واگرایی نفت و دلار درحال تغییر است؟

برای پاسخ به این سوال باید دلایل همبستگی نفت و دلار را بررسی کنیم. دلیل اول، یعنی قیمت‌گذاری نفت به دلار، همچنان وجود دارد و می‌تواند باعث واگرایی رابطه نفت و DXY شود. البته میزان اثرگذاری این عامل، بسته به شرایط مختلف، متغیر است؛ زیرا عوامل بسیاری مانند سیاست پولی، ریسک ژئوپولیتیکی، اوپک، چین و رونق تجارت جهانی نیز بر قیمت نفت تاثیرگذارند.

اما مورد دوم، یعنی واردات نفت توسط آمریکا، دیگر مانند گذشته موثر نیست؛ زیرا تولید داخلی نفت آمریکا پس از انقلاب شیل به شدت افزایش یافته و وابستگی این کشور به واردات، کاهش یافته است.

براساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، این کشور با پیشی گرفتن از عربستان، در سال 2018 به بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت دنیا تبدیل شد. همچنین از سال 2016 به بعد، صادرات نفت آمریکا افزایش یافت و در سال 2020 با وجود کاهش تقاضا در پی همه‌گیری کرونا، به 3.6 میلیون بشکه در روز رسید.

این یعنی آمریکا از یک کشور واردکننده نفت، به صادرکننده آن تبدیل شده است.

انقلاب شیل و تاثیر آن در اقتصاد آمریکا

انقلاب شیل (Shale Revolution) از اوایل دهه 2000 آغاز شد و با پیشرفت فناوری استخراج نفت و امکان استخراج از سنگ‌های شیل (نوعی سنگ‌ رسوبی متراکم)، تحول عظیمی در صنعت نفت و گاز آمریکا ایجاد کرد.

پیش از انقلاب شیل، آمریکا وابسته به واردات نفت بود و استخراج نفت سنگ‌های شیل، به دلیل نبود تکنولوژی، اقتصادی نبود. انقلاب شیل تاثیر مثبتی بر رشد اقتصادی آمریکا و به طبع، تقویت دلار داشت.

 تاثیرات انقلاب شیل در اقتصاد و بازارهای مالی:

• کاهش وابستگی آمریکا به واردات انرژی (خودکفایی انرژی): انقلاب شیل تاثیر قابل توجهی برتراز تجاری و تولیدات ناخالص داخلی آمریکا داشت؛
• کاهش قیمت نفت: قیمت نفت در دهه 2010، با افزایش عرضه نفت شیل، تحت فشار قرار گرفت (سقوط قیمت نفت به زیر 30 دلار در سال 2016)؛ افزایش عرضه و کاهش قیمت نفت تاثیر بالایی در کنترل تورم اقتصادی آمریکا دارد؛
• رشد سهام شرکت‌های انرژی آمریکا: شرکت‌های انرژی آمریکا سرمایه‌گذاری عظیمی در نفت شیل کردند و شاخص گروه انرژی بورس آمریکا تحت تاثیر قرارگرفت.

نفت شیل پرمین چیست؟

نفت شیل پرمین به نفتی اطلاق می‌شود که در حوضه پرمین (Permian Basin) استخراج می‌شود و این مفهوم یک منبع عرضه به‌شمار می‌آید.

زمانی که حجم استخراج نفت شیل پرمین افزایش پیدا می‌کند، تراز عرضه در بازار انرژی آمریکا تغییر می‌یابد و مازاد عرضه می‌تواند ساختار قیمت‌گذاری شاخص WTI را تحت تاثیر قرار دهد و نیروی فروش را در بازار تقویت کند. در واقع:

• افزایش تولید در حوضه پرمین (Permian Basin): رشد عرضه ایالات متحده آمریکا (United States Oil Supply)؛
• رشد عرضه داخلی آمریکا: ایجاد فشار نزولی بر شاخص نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (West Texas Intermediate - WTI).

با این حال، اثر افزایش تولید پرمین بر قیمت WTI به ظرفیت خطوط لوله، محدودیت‌های صادراتی و رفتار تولیدکنندگان نیز وابسته است؛ زیرا در صورت گلوگاه‌های زیرساختی یا رشد همزمان تقاضا، مازاد عرضه لزوما به افت شدید قیمت منجر نمی‌شود.

علاوه بر این، انعطاف‌پذیری بالای تولید شیل باعث شده واکنش عرضه آمریکا به تغییرات قیمتی سریع‌تر از گذشته باشد و همین ویژگی، نقش پرمین را در تعدیل نوسانات بازار و شکل‌دهی به انتظارات معامله‌گران پررنگ‌تر کرده است.

علاقمندان جهت آشنایی بیشتر با این موضوع، می‌توانند به مقاله آموزش نفت شیل در سایت investopedia.com مراجعه کنند.

دلار درحال تبدیل شدن به ارز پترو (Petrocurrency)

با افزایش تولید و صادرات نفت آمریکا، دلار درحال تبدیل شدن به پترو ارز [Petrocurrency] است. پترو ارز به ارزهایی گفته می‌شود که ارزش آن‌ها به درآمدهای نفتی وابسته است؛ مانند ریال عربستان، روبل روسیه، کرون نروژ و دلار کانادا.

نفت در صادرات و GDP این کشورها نقش پررنگی دارد؛ و آن‌ها به‌نوعی وابسته به درآمد نفتی هستند. پترو ارزها با نفت، همبستگی مثبت دارند. ویژگی پترو ارزها:

• همبستگی با نفت: به دلیل وابستگی این اقتصادها به درآمد نفتی، با افزایش قیمت نفت، ارز آن‌ها تقویت می‌شود؛
• تاثیرپذیری از عوامل سیاسی یا ریسک‌های ژئوپولیتیکی: عوامل خارجی، مثل تحریم‌ها یا تنش‌های ژئوپولیتیکی ممکن است بر ارزش پترو ارزها تاثیرگذار باشند؛ مانند ایران و ونزوئلا.

در پی تغییر رویکرد آمریکا از واردکننده به صادرکننده نفت و رابطه نفت و دلار در سال‌های اخیر، بنظر می‌رسد که دلار آمریکا نیز به یک پترو ارز تبدیل شده است. همچنین باتوجه به جایگاه دلار به عنوان ارز مرجع برای مبادلات جهانی، این ارز در دوره رونق اقتصاد جهانی نیز از افزایش مبادلات نفت، سود کسب می‎کند.

علاقمندان می‌توانند برای درک بهتر از تاثیر پترو دلار بر روی دلار آمریکا و اقتصاد جهانی ویدئوی آموزشی کانال The Infographics Show در Youtube را مشاهده کنند.

اندیکاتور تقویم اقتصادی فارکس فکتوری (Forex Factory economic Calendar)

در بازارهای مالی، اخبار و قیمت نفت یکی از مهم‌ترین محرک‌های نوسان در دارایی‌های مختلف به‌شمار می‌روند. گزارش‌هایی مانند ذخایر نفت خام آمریکا، داده‌های تورمی، نرخ بهره و شاخص‌های رشد اقتصادی می‌توانند انتظارات سرمایه‌گذاران را نسبت به تقاضای انرژی تغییر دهند.

برای پایش هم‌زمان این رویدادها، اندیکاتور تقویم اقتصادی Forex Factory در پلتفرم MetaTrader ابزاری کاربردی است که زمان و جزئیات انتشار داده‌های کلان را مستقیما روی نمودار نمایش می‌دهد و امکان تحلیل فوری اثر خبر بر قیمت را فراهم می‌کند.

• اندیکاتور تقویم اقتصادی فارکس فکتوری برای متاتریدر5
• اندیکاتور تقویم اقتصادی فارکس فکتوری برای متاتریدر4

این اندیکاتور داده‌هایی مانند GDP، نرخ بیکاری، شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI)، تصمیمات نرخ بهره و سخنرانی بانک‌های مرکزی را با درجه اهمیت High، Medium و Low طبقه‌بندی می‌کند.

معامله‌گر با مقایسه مقادیر «Actual»، «Forecast» و «Previous» می‌تواند شدت انحراف داده از انتظارات را بسنجد؛ عاملی که معمولا منجر به افزایش حجم معاملات و شکل‌گیری شکست‌های قیمتی می‌شود. به‌عنوان نمونه، اگر داده‌های اقتصادی آمریکا فراتر از پیش‌بینی‌ها باشد، شاخص دلار تقویت شده و این موضوع اغلب فشار نزولی بر نفت وارد می‌کند.

در جفت‌ارزهایی مثل USD/JPY انتشار شاخص‌هایی نظیر CB Leading Index می‌تواند سیگنال رشد یا رکود اقتصادی را منعکس کند و مسیر دلار را تغییر دهد. همچنین در UR/USD هرگونه اظهارنظر از سوی European Central Bank درباره سیاست‌های پولی یا برنامه Quantitative Easing مستقیما بر ارزش یورو اثرگذار است.

این تحولات از طریق شاخص دلار به بازار کالاها، از جمله نفت، منتقل می‌شوند. از منظر تنظیمات، امکان فیلتر رویدادها بر اساس ارزهایی مانند USD، EUR، GBP، JPY، CAD و CNY، فعال‌سازی هشدارهای پاپ‌آپ، صوتی و Push Notification، تعیین رنگ رویدادها و نمایش خطوط عمودی روی چارت فراهم است.

حتی می‌توان با جستجوی کلیدواژه‌هایی مانند «Interest Rate»، «Inflation» یا «Crude Oil» تمرکز تحلیل را بر اخبار مرتبط با انرژی افزایش داد. به این ترتیب، Forex Factory Economic Calendar ابزاری چندبازاری برای تحلیل هم‌زمان فارکس و قیمت نفت محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

پس ازانقلاب شیل، پیشرفت تکنولوژی استخراج و کاهش وابستگی اقتصاد ایالات متحده به واردات نفت، دلار در سال‌های اخیر مانند یک پترو ارز، با قیمت نفت، همبستگی داشته و واگرایی تاریخی و طولانی مدت نفت و دلار، کمرنگ شده است.

نوسانات شدید، تاثیرپذیری از تحریم‌ها و همبستگی با نفت از ویژگی‌های پترو ارزها هستند. برای پترو ارزها همواره ریسک‌های سیاسی، تحریم و ژئوپولیتیکی وجود داشته است؛ اما باتوجه به گستردگی اقتصاد آمریکا، ماهیت امن دلار و تقاضای پیشفرض به عنوان ارز مرجع مبادلات بین المللی، احتمالا دلار کمتر از سایر پترو ارزها، تحت تاثیر ریسک‌های موجود قرار می‌گیرد.