صرافی متمرکز (Centralize Exchange) و غیر متمرکز (Decentralize Exchange)، انواع اصلی صرافی در بازار ارزهای دیجیتال هستند که تفاوتهای بنیادی با یکدیگر در زمینههای مختلفی مانند نحوه اداره، نحوه ارائه خدمات و ... دارند.
صرافیهای متمرکز با تکیه بر نهادی مرکزی، به صورت متمرکز به ارائه خدمات در دنیای کریپتو میپردازند؛ این دسته از صرافیها، خدمات متنوع با کیفیت بالایی ارائه داده و درصد بالایی از فعالان حوزه کریپتو در این صرافیها فعالیت میکنند.
صرافیهای غیرمتمرکز، با استفاده از قابلیتهای قرادادهای هوشمند (Smart Contract)، خدمات مربوط به حوزه کریپتو را به صورت غیرمتمرکز و بدون داشتن نهاد و مدیریت مرکزی ارائه میدهند؛ از این رو، امنیت بسیار بالایی را برای فعالیت در این بازار فراهم کرده و همسو با ویژگی اصلی مفهوم بلاکچین یعنی تمرکز زدایی حرکت میکنند.
صرافی ارز دیجیتال چیست؟
صرافی ارز دیجیتال پلتفرمی است که در آن امکانات مختلف دنیای بلاکچین ارائه میشود؛ خدمات اصلی این پلتفرمها، خرید و فروش ارز دیجیتال بوده و به دو دسته اصلی متمرکز (CEX) و غیر متمرکز (DEX) تقسیم میشوند.
در مقاله آموزش صرافی ارز دیجیتالسایت Investopedia، این پلتفرمها و تفاوت صرافی متمرکز و غیر متمرکز، به صورت کامل آموزش داده شدهاند.
صرافی متمرکز چیست؟
صرافی متمرکز (centralized Exchange) توسط یک نهاد و مدیریت واحد اداره شده و به عنوان واسط، امکان معامله ارزهای دیجیتال را فراهم میکند؛ این صرافیها، واسطهای میان خریدار و فروشنده در معاملات ارزهای دیجیتال هستند که این مورد، برخلاف ماهیت اصلی تمرکززدایی فناوری بلاکچین است.
مزایا و معایب صرافی متمرکز
صرافیهای متمرکز، رابط کاربری روان و سادهای دارند؛ همچنین، خدمات متنوع و پشتیبانی آنلاین این دسته از صرافیها، باعث شده است تا کاربران زیادی جذب کنند؛ اما، استفاده از این صرافیها با ریسکهایی همچون ریسک هک و دسترسی کامل صاحب صرافی به داراییهای کاربران همراه است.
جدول مزایا و معایب صرافی متمرکز:
مزایا | معایب |
نقدشوندگی بالا | مغایر با هدف تمرکززدایی فناوری بلاکچین |
رابط کاربری ساده | دسترسی کامل صاحب صرافی بر داراییها |
پشتیبانی آنلاین | کارمزد بالا |
تنوع خدمات | ریسک هک |
صرافی غیر متمرکز چیست؟
صرافی غیرمتمرکز (DEX)، یکی از ابزارهای مالی غیرمتمرکز (DeFi)، است که توسط قراردادهای هوشمند فعالیت میکند؛ این نوع صرافی، به صورت کامل با ماهیت غیرمتمرکز بلاکچین همسو بوده و توسط نهاد مرکزی اداره نمیشود.
مزایا و معایب صرافی غیرمتمرکز
تمام تراکنشات در صرافی غیرمتمرکز با بالاترین شفافیت ممکن اجرا شده و هیچ واسطهای در اجرای آنها دخیل نیست؛ اما، با ریسکهایی همچون باگهای احتمالی قرارداد هوشمند، بالا رفتن گس فی شبکه و ... نیز همراه است.
جدول مزایا و معایب صرافی غیرمتمرکز (DEX):
مزایا | معایب |
تنوع بالای دارایی قابل معامله | رابط کاربری پیچیده |
کاهش ریسک هک و حمله سایبری | احتمال زیان ناپایدار (Impermanent Loss) |
عدم نیاز به احراز هویت | باگهای احتمالی قرارداد هوشمند |
عدم محدودیت جغرافیایی | عدم بررسی اعتبار توکنهای قابل معامله توسط نهاد مرکزی |
برنامه نویسی متنباز (Open source) | بالا رفتن کارمزد گس (Gas fee) بلاکچین در شرایط مختلف |
مکانیزم عملکرد صرافی غیرمتمرکز چگونه است؟
صرافی غیرمتمرکز بر پایه قراردادهای هوشمند اجرا میشود و تمام فرآیند انجام معامله بدون واسطه انسانی انجام میگیرد. در این ساختار، کاربر ابتدا کیف پول شخصی خود را به پلتفرم متصل میکند و بدون انتقال دارایی به حساب صرافی، مستقیماً با قرارداد هوشمند تعامل دارد.
ثبت سفارش، تطبیق معامله و تسویه نهایی همگی روی شبکه بلاکچین انجام میشود و کنترل کامل دارایی در تمام مراحل در اختیار کاربر باقی میماند. بخش عمدهای از صرافیهای غیرمتمرکز از مدل بازارساز خودکار یا AMM استفاده میکنند.
در این مدل، به جای دفتر سفارش سنتی، استخرهای نقدینگی قرار دارند که کاربران با تامین نقدینگی، امکان انجام معاملات سایر کاربران را فراهم میکنند. همچنین، قیمت داراییها به صورت الگوریتمی و بر اساس نسبت داراییهای موجود در استخر محاسبه میشود.
کاربردهای صرافی غیرمتمرکز در اکوسیستم دیفای
صرافیهای غیرمتمرکز تنها برای خرید و فروش رمزارز استفاده نمیشوند، بلکه یکی از اجزای اصلی اکوسیستم دیفای محسوب میشوند. کاربران میتوانند با تامین نقدینگی در استخرها، از کارمزد معاملات سهم دریافت کنند و از طریق ییلد فارمینگ و استیکینگ، بازدهی داراییهای خود را افزایش دهند.
این ساختار به کاربران اجازه میدهد تا بدون وابستگی به نهاد مرکزی، در فرآیندهای مالی مشارکت داشته باشند و در عین حال، مالکیت کامل دارایی خود را حفظ کنند. همین موضوع باعث شده تا DEX ها به دروازه ورود به بسیاری از سرویسهای دیفای تبدیل شوند.
مقایسه صرافی متمرکز و غیر متمرکز
بزرگترین تفاوت صرافی متمرکز و غیر متمرکز در نحوه اداره و ارائه خدمات است؛ در صرافی متمرکز، اداره سازمان تحت نظارت یک نهاد مرکزی و مدیریت واحد است؛ اما، صرافی غیرمتمرکز، نهاد مرکزی و واحدی برای اداره نداشته و به صورت کاملا غیرمتمرکز به کمک قراردادهای هوشمند فعالیت میکند.
در کانال یوتیوب Crypto Trends تفاوت این دو نوع صرافی به صورت ویدیویی آموزش داده شده است:
تنوع دارایی
لیست شدن یک دارایی در هر صرافی متمرکز، وابسته به سازوکاری پیچیده و بررسی سیاستهای توکن نسبت به سیاستهای صرافی است؛ از این رو، برای خرید و فروش تمام توکنها، امکان استفاده از صرافیهای متمرکز وجود ندارد.
با توجه به انجام تمام فعالیتها در صرافی غیرمتمرکز توسط قرارداد هوشمند، تمام مسئولیت صحت سنجی و انجام صحیح تراکنشات در این نوع صرافی، برعهده کاربر است؛ از این رو، سازوکار پیچیدهای برای لیست شدن توکن در صرافی غیرمتمرکز وجود نداشته و از تنوع دارایی بالایی برخوردار است.
نقدینگی
با توجه به مقبولیت بیشتری که صرافیهای متمرکز نسبت به صرافیهای متمرکز دارند، این دسته از صرافیها به کاربران بیشتری خدمات میدهند؛ این موضوع، باعث شده تا از نقدینگی بیشتری نسبت به صرافیهای غیرمتمرکز برخوردار باشند؛ همچنین، همکاری صرافیهای متمرکز با تامین کنندگان نقدینگی بزرگ، باعث برتری این نوع صرافی از صرافی غیرمتمرکز در بحث نقدینگی میشود.
نقدینگی بالا در صرافیهای مختلف باعث میشود تا سرعت و کیفیت اجرای تراکنشات مختلف افزایش یافته و فعالیت در پلتفرم مورد نظر راحتتر شود.
نحوه اداره
صرافی متمرکز توسط یک نهاد مرکزی اداره شده که این نهاد مرکزی، دسترسی کامل بر اطلاعات و دارایی کاربران فعال در پلتفرم دارد؛ همچنین، دسترسی به دارایی داخل پلتفرم و امکان برداشت آن از صرافی، بدون تایید نهاد مرکزی وجود ندارد.
در صرافی غیرمتمرکز، نهاد مرکزی برای اداره صرافی وجود نداشته و تمام فعالیتها با کمک قراردادهای هوشمند انجام میشوند؛ از این رو، نبود نهاد مرکزی باعث میشود تا تمام مسئولیت استفاده از پلتفرم با خود کاربر باشد و در صورت بروز اشتباه از سمت کاربر در انجام تراکنش، راهی برای تصحیح آن وجود نداشته باشد.
حق مالکیت رمز ارز
در صرافی متمرکز، حق مالکیت داراییها در اختیار صرافی قرار میگیرد؛ در صورتی که، در صرافی غیرمتمرکز، اختیار و حق مالکیت کامل دارایی با کاربر بوده و تمام فعالیتها با امضای قرارداد هوشمند انجام میشود.
در صرافی متمرکز، برای هر حساب یک کیف پول حضانتی ساخته میشود که به بلاکچین متصل نبوده و تنها میزان دارایی کاربر را به وی نشان میدهد؛ بدین صورت، دسترسی کاربر به کلید خصوصی ولت از بین رفته و برای انتقال دارایی به تایید از سمت صرافی نیاز دارد.
در صرافی غیرمتمرکز، با استفاده از قراردادهای هوشمند، کیف پول ارز دیجیتال شخصی کاربر به پلتفرم متصل شده و امکان انجام فعالیت با دارایی داخل ولت فراهم میشود؛ بدین ترتیب، دسترسی کامل و حق مالکیت تمام و کمال دارایی با شخص صاحب ولت است.
پشتیبانی
در صرافی متمرکز، معمولا تیم پشتیبانی آنلاین به صورت شبانهروزی، برای آموزش و رفع مشکلات کاربران در دسترس هستند؛ امکان پیگیری تمام موارد مربوط به صرافی از طریق پشتیبانی آن وجود داشته و این امر به روشهای مختلفی مانند چت آنلاین، تماس تلفنی، ایمیل و ... امکانپذیر است.
در صرافی غیرمتمرکز، پشتیبانی وجود نداشته و برای رفع ابهامات، به مراجعه به سایتهای مختلف جهت دریافت اطلاعات در مورد پلتفرم مورد استفاده نیاز است؛ نبود پشتیبانی در صرافیهای غیرمتمرکز یکی از نقاط ضعف این دسته از صرافیها است.
نیاز به مراجعه به سایتهای مختلف جهت دریافت اطلاعات در مورد پلتفرم مورد استفاده است
کارمزد
در صرافیهای متمرکز، به نسبت حجم معامله، درصدی از آن به عنوان کارمزد از موجودی کسر میشود که این مورد متغیر است؛ اما در صرافی غیرمتمرکز، میزان تراکنش در مقدار کسورات معامله تاثیری نداشته و مواردی همچون شلوغی شبکه (Gas Fee)، اسلیپیج (Slippage) و ... در میزان کسورات و کارمزد تراکنشات تاثیرگذار هستند.
به صورت کلی، مقدار کارمزدی که برای تراکنش در صرافی غیرمتمرکز پرداخت میشود متغیر بوده و در برخی مواقع ممکن است از صرافی متمرکز بیشتر و در برخی مواقع کمتر باشد؛ این مورد، باعث شده تا در صرافی متمرکز، امکان محاسبه هزینههای معامله قبل از اجرای آن فراهم شود؛ این مورد، باعث سهولت در بحث مدیریت سرمایه میشود.
احراز هویت
برای فعالیت در صرافیهای متمرکز، نیاز به احراز هویت و مدارک شناسایی است؛ این مورد، در صرافیهای مختلف به روشهای متفاوتی در سطحبندیهای متنوعی انجام میشود.
فرایندی تحت عنوان احراز هویت در صرافی غیرمتمرکز وجود نداشته و صرفا با امضای یک قرارداد هوشمند و اتصال ولت به پلتفرم مورد نظر، امکان شروع فعالیت فراهم میشود.
امنیت
به صورت کلی، صرافی بستر مناسبی برای نگهداری و ذخیره بلندمدت دارایی نیست، از زمان آغاز فعالیت صرافیهای ارز دیجیتال، صرافیهای متمرکز زیادی مورد حملات سایبری و هکری قرار گرفتهاند؛ از این رو، ذخیره نشدن دارایی در صرافی غیرمتمرکز، مزیتی برای این صرافی به حساب آمده و باعث افزایش امنیت آن شده است.
نبود شخص ثالث در سازوکار صرافیهای غیرمتمرکز، یکی دیگر از مواردی است که امنیت این دسته از صرافی های ارز دیجیتال را افزایش میدهد؛ فعالیت در محیطی غیرمتمرکز و انجام معاملات به صورت کاملا همتابههمتا (P2P)، باعث افزایش امنیت معاملات میشود.
مقایسه جامع صرافی متمرکز و غیرمتمرکز بر اساس شاخصهای کلیدی عملکرد
در این بخش، تفاوتهای اصلی صرافی متمرکز و غیرمتمرکز از منظر فنی و معاملاتی بررسی میشود تا انتخاب بهترین صرافی برای معاملات ارز دیجیتال، اساس نوع فعالیت، سطح تجربه و اولویتهای مدیریت ریسک انجام گیرد. این مقایسه به کاربران این امکان را میدهد تا ساختار اجرایی هر مدل را بهصورت شفاف مشاهده کرده و متناسب با اهداف سرمایهگذاری خود تصمیمگیری کنند.
شاخص مقایسه | صرافی متمرکز (CEX) | صرافی غیرمتمرکز (DEX) |
کنترل دارایی | نگهداری دارایی در صرافی | نگهداری دارایی در کیف پول شخصی کاربر |
ساختار مدیریتی | اداره توسط نهاد مرکزی | اداره از طریق قراردادهای هوشمند |
مدل اجرای معاملات | دفتر سفارش و تطبیق داخلی | استخر نقدینگی و بازارساز خودکار |
نقدینگی | بالا به دلیل حجم کاربران و بازارسازان | متغیر و وابسته به استخرها |
سرعت انجام تراکنش | بالا و خارج از بلاکچین | وابسته به شبکه بلاکچین |
کارمزد معاملات | شامل کارمزد ثابت و میکر/تیکر | شامل کارمزد شبکه و کارمزد استخر |
حریم خصوصی | نیازمند احراز هویت | اغلب بدون نیاز به احراز هویت |
ریسک فنی | ریسک هک و سوءمدیریت پلتفرم | ریسک باگ قرارداد هوشمند |
پیچیدگی استفاده | مناسب کاربران تازهکار | نیازمند دانش فنی بیشتر |
امکان سانسور و محدودیت | وجود محدودیت جغرافیایی | مقاوم در برابر سانسور |
نقش فناوری لایه دوم در تحول صرافیهای غیرمتمرکز
یکی از چالشهای اصلی صرافیهای غیرمتمرکز، سرعت پایین تراکنشها و هزینه بالای کارمزد شبکه است. ظهور راهکارهای لایه دوم مانند Optimism و Arbitrum، این محدودیتها را تا حد زیادی کاهش داده و زمینه رشد استفاده از DEXها را فراهم کرده است
این فناوریها با انتقال بخش بزرگی از پردازش تراکنشها به خارج از شبکه اصلی، هزینهها را کاهش داده و تجربه کاربری را به سطح قابل رقابت با صرافیهای متمرکز رساندهاند. به همین دلیل، آینده صرافیهای غیرمتمرکز به طور مستقیم با توسعه راهکارهای لایه دوم گره خورده است.
آینده صرافیهای ارز دیجیتال و ظهور مدلهای هیبریدی
تحولات اخیر نشان میدهد که آینده صنعت صرافیهای ارز دیجیتال در حذف کامل یکی از دو مدل متمرکز یا غیرمتمرکز خلاصه نمیشود، بلکه به سمت همافزایی این دو رویکرد حرکت میکند.
صرافیهای متمرکز در حال توسعه گزینههای نگهداری غیرحضانتی و افزایش شفافیت هستند و همزمان صرافیهای غیرمتمرکز نیز با بهبود تجربه کاربری و افزایش سرعت تراکنشها، فاصله خود با پلتفرمهای سنتی را کاهش میدهند.
مدلهای هیبریدی بهطور همزمان در تلاش برای فراهم کردن سرعت و نقدینگی صرافیهای متمرکز، سطح کنترل و امنیت صرافیهای غیرمتمرکز هستند. این ساختارها میتوانند به کاربران اجازه دهند تا بین حالت حضانتی و غیرحضانتی انتخاب داشته و در عین حال به ابزارهای معاملاتی پیشرفته دسترسی پیدا کنند.
چه زمانی CEX انتخاب مناسبتری است و چه زمانی DEX؟
برای کاربران تازهوارد که به دنبال محیط ساده، پشتیبانی فعال و سرعت اجرای بالا هستند، صرافیهای متمرکز انتخاب منطقیتری محسوب میشوند.
در مقابل، معاملهگرانی که به کنترل کامل دارایی، حفظ حریم خصوصی، دسترسی به توکنهای جدید و فعالیت در حوزه دیفای اهمیت میدهند، معمولاً صرافیهای غیرمتمرکز را ترجیح میدهند.
در عمل بسیاری از کاربران حرفهای از ترکیب هر دو مدل استفاده میکنند و هر کدام را برای هدف مشخصی به کار میگیرند.
نقش انتخاب صرافی در مدیریت ریسک سرمایهگذاری
انتخاب میان صرافی متمرکز و غیرمتمرکز تنها یک انتخاب فنی نیست، بلکه مستقیماً بر مدیریت ریسک سرمایهگذاری اثر میگذارد. در صرافیهای متمرکز، ریسک حضانتی و وابستگی به نهاد مرکزی مطرح است، در حالی که در صرافیهای غیرمتمرکز، مسئولیت کامل امنیت دارایی و مدیریت کلید خصوصی بر عهده کاربر قرار دارد.
درک این تفاوتها به کاربران اجازه میدهد تا ساختار معاملاتی خود را بر اساس میزان تحمل ریسک، اهداف سرمایهگذاری و سطح دانش فنی تنظیم کنند و از بروز خطاهای پرهزینه جلوگیری شود.
ماشین حساب سود ارز دیجیتال تریدینگ فایندر
ابزار Crypto Profit Calculator تریدینگ فایندر به کاربران کمک میکند سود یا زیان معاملات ارزهای دیجیتال را با دقت بالا و بر اساس دادههای واقعی محاسبه کنند.
این ابزار با دریافت مجموعهای از مقادیر کلیدی مثل اندازه سپرده، قیمت خرید، قیمت فروش، کارمزد خرید و کارمزد فروش، نتیجه نهایی معامله را در قالب سه خروجی اصلی یعنی سود یا ضرر، مقدار کل سپرده و مبلغ نهایی سرمایه نمایش میدهد.
یکی از مزیتهای مهم ماشین حساب سود ارز دیجیتال تریدینگ فایندر، امکان دریافت قیمت فروش لحظهای برای رمز ارز انتخابی است که فرآیند بررسی بازدهی معاملات را سریع و دقیق میکند.
در این ابزار، تعیین کوین موردنظر اولین مرحله است و پس از آن، کاربر سرمایه اولیه خود را وارد میکند. سپس قیمت خرید و کارمزد خرید ثبت شده و ماشینحساب، تعداد کوینهای خریداریشده را با استفاده از فرمول زیر محاسبه میکند:
در ادامه، قیمت فروش فعلی به صورت خودکار نمایش داده میشود و امکان تغییر دستی آن نیز وجود دارد تا تحلیل معاملهگر واقعبینانهتر باشد. مجموع این اطلاعات به ابزار اجازه میدهد سود/زیان معامله را با کسر کارمزدها تعیین کرده و در نهایت مبلغ نهایی سرمایه پس از فروش رمز ارز را ارائه دهد.
کاربرد این محاسبهگر تنها محدود به بررسی یک معامله خاص نیست و میتواند در تحلیل عملکرد معاملاتی، مدیریت ریسک، محاسبه سود خالص معاملات گذشته، مقایسه سناریوهای مختلف و برنامهریزی ورود یا خروج از بازار نقش مؤثری داشته باشد.
استفاده دقیق از این ابزار به معاملهگر امکان میدهد تأثیر کارمزدها، قیمت ورود و خروج و حجم سرمایهگذاری را بهصورت شفاف مشاهده کند. لازم به ذکر است که این ماشین حساب برای معاملات اسپات طراحی شده و محاسبه سود و زیان معاملات Futures را انجام نمیدهد.
در مجموع، ابزار محاسبهگر سود ارز دیجیتال تریدینگ فایندر راهکاری سریع، رایگان و قابلاعتماد برای بررسی بازدهی معاملات کریپتویی است و میتواند دید روشنی از نتیجه سرمایهگذاری در اختیار کاربران قرار دهد.
مثال محاسبه سود یک معامله در ماشین حساب کریپتو
در تصویر زیر، نمونهای از محاسبه سود یک معامله نمایش داده شده است. کاربر پس از انتخاب کوین، وارد کردن اندازه سپرده، قیمت خرید، قیمت فروش و کارمزدها، میتواند نتیجه نهایی معامله را مشاهده کند. خروجی ابزار شامل میزان سود یا زیان، مقدار کل سپرده و مبلغ نهایی پس از فروش است و بهصورت لحظهای بر اساس دادههای واردشده محاسبه میشود.
جمعبندی
تفاوت صرافی متمرکز و غیر متمرکز در فاکتورهای متنوعی مورد بررسی قرار میگیرد؛ این فاکتورها، به صورت مستقیم در نحوه ارائه خدمات این دو صرافی تاثیرگذار هستند.
بررسی فرق صرافی متمرکز و غیر متمرکز با نگاه بر فاکتورهایی مانند نحوه اداره، میزان کارمزد، پشتیبانی و ... انجام میشود؛ انتخاب از میان این دو نوع صرافی، وابسته به المانهای مختلفی مانند خدمات مورد نظر، سبک معاملاتی، شخصیت معاملهگر و ... است.
